نسخه قابل چاپ ارسال به دوستان ذخیره
کد خبر: 39719 زمان انتشار: 22 مهر 1394 10:40:00

دره زرشک؛ آیا این محیط برای زیست می‌ماند؟

محمدهادی نظام‌پور
دره زرشک؛ آیا این محیط برای زیست می‌ماند؟

 پول‌نیوز-زمین‌شناسان با نام علی‌آباد و دره‌زرشک آشنا هستند. فعالیت‌های اکتشافی حاکی از وجود ذخیر‌ه مس ارزشمندی، در این منطقه است. مطالعات دانشگاهی، همراهی طلا با مس در مجموعه دره‌زرشک را اثبات می‌کند. عیار طلا به قدری بالا است که در صورت بهره‌برداری، این کانسار تبدیل به بزرگ‌ترین تولید کننده‌ طلای کشور خواهد شد. کارشناسان بر این عقیده‌اند که بهره‌برداری از این ذخایر می‌تواند چهره استان یزد را دگرگون کند. 

اما بهره‌برداری از این ذخایر تبعاتی برای محیط زیست خواهد داشت. این مسأله نگرانی‌هایی را در بین مسئولان و مردم محلی ایجاد کرده و باعث مقاومت ایشان، در راه استحصال این ذخایر شده است. البته تجربه نشان می‌دهد که در مناطق معدنی، سهم‌خواهی افراد محلی باعث می‌شود تا منابع طبیعی و محیط زیست مستمسکی برای آزار و فراری دادن بهره‌بردارانی باشد، که به زعم افراد محلی، قصد غارت ثروت ابا و اجدادی آن‌ها را دارند.

اما این واقعیت تلخ برای محدوده‌های یاد شده قابل تعمیم نیست. اگر در یک روز میانی تابستان به دره‌زرشک بروید، تفاوت دمایی 15 درجه‌ای آن را، نسبت به یزد، درک خواهید کرد. قنات‌های فراوان آبادانی را برای این منطقه به ارمغان آورده‌اند. باغات انبوه گیلاس و سیب و درختان مشابه چیزی نیست که رهگذران انتظار دیدنش را در این نقطه از کشور داشته باشد. حال سؤال این است که کدام یک از این دو ثروت طبیعی ارزشمندتر است و باید در حفظ آن کوشاتر بود؟

واقعیت آن است که در ایران حفظ طبیعت، آن هم در نقطه‌ای کویری هم‌چون یزد، نه تنها اولویتی قانونی و وظیفه‌ای ملی است، بلکه شرعاً نیز واجب است. لذا با رد نظر طرفداران بهره‌برداری از این کانسارها، که اعتقاد دارند عدم بهره‌برداری از این منابع معدنی باعث ایراد ضرر به بدنه جامعه می‌گردد، باید عنوان داشت که به حقیقت و به قول یکی از مسئولان سازمان محترم محیط زیست استان یزد، حکم به تخریب این محیط، به بهانه کارآفرینی و ایجاد ثروت، به مثابه تعویض در غلتان با آب‌نبات است. 

به جرأت می‌توان گفت که هیچ پروژه معدنی در کشور وجود ندارد که محیط زیست را به ورطه نابودی نکشانده باشد. مگر اضمحلال حیات وحش در اطراف موته یا نابودی ماهی‌های پایین دست زرشوران به سادگی از یادها می‌رود؟ نابودی کشاورزی پاریز در اثر باران‌های اسیدی ناشی از  آلودگی جو توسط گاز سولفور خروجی کوره‌های مجتمع مس سرچشمه فراموش شدنی نیست. 

عواقب معدن‌کاری سودجویانه شن و ماسه در حوالی سوادکوه، بر شالی‌کاری پایین دست، شاهدی بر ناتوانی قوانین موجود در مقابله تخریب کنندگان محیط زیست می‌باشد. به نظر با مکانیزم فعلی تنها راه حل عدم تخریب محیط زیست، توقف کامل عملیات معدن‌کاری است. هر چند این کار پاک کردن صورت مسأله بوده و امر چندان پسندیده‌ای تلقی نمی‌شود، اما تجربه آن را بهترین راه حفاظت از محیط زیست ضعیف و آسیب‌پذیر نشان می‌دهد.

در مقابل گروهی که محیط زیست را اولویت اول در اجرای برنامه‌های آتی می‌دانند، دسته‌ای از کارشناسان و البته غیر کارشناسان، با چسباندن انگ متعصب به گروه نخست، به اجرا در آمدن طرح‌های بهره‌برداری معادن حوزه علی‌آباد و دره‌زرشک را عاملی در شکوفایی منطقه قلم داد می‌کنند.

البته این گروه بر تخریب محیط زیست صحه نمی‌گذارند و اعتقاد دارند که این محیط قابل بازسازی است. منطق ایشان برای اثبات ترمیم‌پذیر بودن محیط زیست، بر اساس دو معیار مطالعات مشاوران و استناد به پروژه‌های مشابه در نقاط دیگر جهان استوار است.

در مورد اول، یعنی تکیه بر نظر مشاوران، در عین احترام به کارشناسان و شرکت‌های داخلی، باید عنوان داشت آن‌چه از سوی ایشان مطرح می‌شود بیشتر محفوظات دانشگاهی است که برای شرایط ایران بهینه نشده‌اند. شکی نیست که در موارد این‌چنینی، تجربه مشابه مشاور در طراحی معدن، به گونه‌ای که شرایط زیست‌محیطی کمترین آسیب را ببیند و به علاوه ترمیم آن امکان‌پذیر باشد، حرف اول را می‌زند.

در منطقه تنگ حنای نی‌ریز فارس، پس از متروکه شدن معادن، و به اجبار سازمان‌های مربوطه، بهره‌برداران اقدام به غرس درخت اکالیپتوس، به جای پسته‌های کوهی چند صد ساله، کردند. متأسفانه عمر هیچ کدام از این درختان حتی به یک‌سال هم نرسید. اصولاً طرح بازسازی نیاز به تحقیقات گسترده‌ای دارد که به هیچ وجه در مورد دره‌زرشک و علی‌آباد به انجام نرسیده است.

از طرفی نمی‌توان شرایط اقلیمی ایران را با کشوری مانند برزیل مقایسه نمود. بارندگی و رطوبت بالا در این کشور عاملی در بازسازی کوتاه مدت جنگل‌های تخریب شده است. در حالی که در ایران نابودی هر درخت، ضایعه‌ای جبران ناپذیر است.

به نظر در شرایط فعلی باید از ثروت معدنی، به نفع طبیعت در حال نابودی، چشم‌پوشی کرد. بهره‌برداری از منابع معدنی این گستره باید به زمانی موکول گردد که کارشناسان مجرب، با سابقه اجرای پروژه‌های مشابه، به عنوان رهبر عملیات معدنی انتخاب شده باشند.

ایشان باید طرح خود را که متضمن حفاظت از محیط زیست باشد، مدون نموده و برای ترمیم بخش‌های تخریب شده نیز راه‌کارهای اجرایی ارایه دهند. آن‌گاه می‌توان به دور از هر گونه تعصب، نسبت به تبدیل این ثروت خدادادی به سرمایه اقدام کرد.

فن‌آوری امروزی امکان بهره‌گیری از روش‌های پیشرفته معدن‌کاری زیر سطحی را ایجاد کرده که می‌توانند بدون تأثیر بر پدیده‌های سطحی، استخراج مواد معدنی را مقدور سازد. در این روش‌ها، لایه‌های کلیدی و مؤثر در ایجاد سفره‌های آب زیر زمینی، چه در نقش انبار و مخزن و چه به عنوان سد و محدود کننده، شناسایی و در طول عملیات حفظ می‌شوند؛ زیرا در صورت لطمه دیدن این لایه‌های کلیدی صرفاً تخریب مخفی شده و هزینه نابودسازی محیط زیست دو چندان می‌گردد. به عنوان ضمانت صحت اجرا می‌توان مشاور را مقید به سپردن وثیقه‌ای مناسب کرد.

در سپردن کار به مشاوران داخلی نیز نباید متعصبانه برخورد کرد؛ زیرا حتی اگر ایشان در کنار خود مشاوران مشهور بین‌المللی را قرار دهند، ضمانتی برای موفقیت نیست. شاید بزرگ‌ترین خدمت به مشاوران ایرانی، آموزش آن‌ها در کنار قدرت‌های بزرگ عرصه معدنی باشد تا با بومی‌سازی این علم، امکان هدایت پروژه‌ای آتی توسط ایشان مقدور گردد.

البته اگر هر شرکت داخلی ادعا دارد توانایی اجرای چنین خدمتی را به صورت مستقل دارد، می‌تواند با پذیرش وجه الضمان سنگین حسن انجام کار، وارد گود شود. مسلماً نظارت مستمر بر عمل‌کرد این مشاوران می‌تواند در شناسایی به موقع انحراف از مسیر و اصلاح آن مؤثر باشد.

به هر حال محیط دره‌زرشک باید برای زیست باقی بماند. این مهم مقدور است؛ وجدان‌های بیدار در میان سازمان‌های مربوطه و مردم محلی، که برای این محیط ارزش قایلند، آن را برای وارثان خود صیانت خواهند کرد. بهره‌برداری از این سرمایه نیز در سایه اصلاح قانون و به دور از شعار و احساس شدنی است.

بیان دیدگاه
OK
نام :
ایمیل :
دیدگاه :
آدرس ايميل شما:
آدرس ايميل گيرندگان:
هر یک از ایمیل ها را در یک سطر وارد نمایید، حداکثر ۲۰ آدرس
پربیننده ترین
آخرین اخبار